8.Sınıf Demokratikleşme Yolunda Atılan Adımlar
Cumhuriyet kurulmuştu, peki ya çok partili demokrasi? ‘Demokratikleşme Yolunda Atılan Adımlar’ testimizle, Atatürk dönemindeki ilk çok partili hayat denemelerini ve bu denemelerin neden başarısız olduğunu tekrar et. Terakkiperver ve Serbest Fırka’nın zorlu yolculuğunu öğren!
8. Sınıf Demokratikleşme Yolunda Atılan Adımlar Testi ve Konu Özeti
Cumhuriyet ilan edilmişti ancak demokrasi tam anlamıyla işlemiyordu. Çünkü mecliste sadece tek bir parti (Halk Fırkası) vardı. Demokrasilerde farklı fikirlerin temsil edilmesi ve hükümetin denetlenmesi için Muhalefet Partileri şarttır. Mustafa Kemal, demokrasinin tam işlemesi için çok partili hayata geçişi bizzat istemiştir. Bu testte, kurulan ilk partileri ve bu partilerin neden kapatılmak zorunda kaldığını (Rejim karşıtı isyanlar) öğreneceksin.
İlk Muhalefet: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924)
Mustafa Kemal’in eski silah arkadaşları (Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy) tarafından kurulmuştur.
Ekonomi Görüşü: Liberalizm (Serbest Piyasa).
Parti Tüzüğü: “Partimiz dini inançlara saygılıdır” maddesi yer almıştır. Bu madde, rejimi yıkmak isteyenlerin partiye sızmasına neden olmuştur.
Kapatılması: Doğu’da çıkan rejim karşıtı Şeyh Sait İsyanı‘nda parmağı olduğu gerekçesiyle kapatılmıştır. İsyanı bastırmak için Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmıştır.
İkinci Deneme: Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930)
1929 Dünya Ekonomik Krizi’nin etkilerini azaltmak ve hükümeti denetlemek amacıyla bizzat Atatürk’ün isteğiyle Fethi Okyar tarafından kurulmuştur.
Ekonomi Görüşü: Liberalizm.
Kapatılması: Partinin mitinglerinde “Cumhuriyet karşıtı” sloganlar atılmaya başlanınca, Fethi Okyar rejimi korumak için partisini kendi isteğiyle feshetmiştir (kapatmıştır).
Sonuç: Partinin kapatılmasından hemen sonra İzmir’de rejim karşıtı Menemen Olayı (Kubilay Olayı) çıkmıştır. Bu olay, partinin kapatılmasının ne kadar doğru bir karar olduğunu göstermiştir.
Neden Testvakti.net?
Testvakti.net, partileri ve olayları kodlar.
Ekonomi Farkı: İktidar partisi (CHP) “Devletçilik” ilkesini savunurken, muhalefet partilerinin “Liberalizm”i savunduğunu öğreten karşılaştırmalı sorular.
Sebep-Sonuç: Terakkiperver’in Şeyh Sait İsyanı, Serbest Cumhuriyet’in ise Menemen Olayı ile ilişkisini kurduran içerik.
LGS Yorumu: Çok partili hayata geçişin neden iki kez ertelendiğini (“Halkın henüz bu olgunluğa erişmemesi”) vurgulayan analiz soruları.
Sıkça Sorulan Sorular
Mustafa Kemal neden muhalefet partisi istiyordu?
Çünkü tek parti yönetimlerinde hükümetin yaptığı işler denetlenemez. Hükümetin denetlenmesi ve farklı fikirlerin meclise yansıması (Ulusal Egemenlik) için çok partili hayat şarttır.
Menemen Olayı hangi partinin kapatılmasına sebep oldu?
Dikkat! Menemen Olayı, Serbest Cumhuriyet Fırkası kapatıldıktan SONRA çıkmıştır. Yani parti bu olay yüzünden kapanmamış, parti kapandığı için bu olay çıkmıştır.